Κηδεμόνες κορμού για τη σκολίωση ... ναι ή όχι;

Γράφει ο Δρ. Ιωάννης Καρνέζης FRCS(Orth), Ορθοπαιδικός Χειρουργός,
Επιστημονικός Διευθυντής Δικτύου Παθήσεων Σπονδυλικής Στήλης

Με τον όρο κηδεμόνες κορμού αναφερόμαστε σε ορθωτικούς νάρθηκες που τοποθετούνται γύρω από τον κορμό (αυχένας, θώρακας, κοιλιά και λεκάνη) πιέζοντάς τον στα κατάλληλα σημεία ώστε αυτός να διατηρείται στο επιθυμητό σχήμα.

Αν και η χρήση των κηδεμόνων κορμού στην εφηβική ιδιοπαθή σκολίωση είναι γενικευμένη και εφαρμόζεται επί πολλά χρόνια υπάρχει ένα σοβαρό ερώτημα που αφορά την εφαρμογή τους:

Mπορούν οι κηδεμόνες κορμού να προλάβουν την εξέλιξη της σκολίωσης και γενικά να επηρεάσουν την φυσική εξέλιξή της;

Για να κατανοήσουμε την απάντηση στο ερώτημα αυτό πρέπει να γνωρίζουμε τόσο την ακριβή φύση της παραμόρφωσης που προκαλεί στην σπονδυλική στήλη η σκολίωση (πλάγια κάμψη αλλά και στροφή και υπο κύφωση της σπονδυλικής στήλης) όσο και το μηχανισμό με τον οποίο μπορούν να δράσουν οι κηδεμόνες κορμού. Όσον αφορά τον τελευταίο αυτό μηχανισμό είναι γεγονός ότι καθώς η σπονδυλική στήλη βρίσκεται βαθιά μέσα στο σώμα και οι κηδεμόνες κορμού μπορούν να πιέσουν μόνο επιφανειακά (δέρμα, μύες και πλευρές) η επίδραση που ασκούν στην σπονδυλική στήλη είναι περιορισμένη με συνέπεια να μην μπορούν να ασκήσουν δυνάμεις που διορθώνουν την τρισδιάστατη παραμόρφωση της σπονδυλικής στήλης ιδιαίτερα την στροφική παραμόρφωση. Πολλές επιστημονικές κλινικές μελέτες σε κορυφαία ιατρικά περιοδικά έχουν δείξει ότι δεν υπάρχει διαφορά στο κλινικό αποτέλεσμα από την εφαρμογή κηδεμόνων κορμού. Πρόσφατη ανάλυση των αποτελεσμάτων 18 εργασιών σε ασθενείς με εφηβική ιδιοπαθή σκολίωση έδειξε ότι χωρίς χρήση κηδεμόνα η πιθανότητα επιδείνωσης της σκολίωσης σε σημείο που να χρειάζεται χειρουργική διόρθωση ήταν 22% ενώ με χρήση κηδεμόνα η πιθανότητα ήταν 23%.

Ενα σημαντικό λάθος στο οποίο μπορεί να υποπέσει κάποιος που διαβάζει τη σχετική ιατρική βιβλιογραφία συμβαίνει σε περιπτώσεις κλινικών εργασιών που μελετούν το αποτέλεσμα της εφαρμογής κηδεμόνων κορμού χωρίς ταυτόχρονη σύγκρισή του με ασθενείς στους οποίους δεν εφαρμόστηκε κηδεμόνας. Συχνά συμπεραίνεται ότι εφόσον στην πλειοψηφία των ασθενών που έβαλαν κηδεμόνα δεν υπήρξε εξέλιξη της σκολίωσης τότε οι κηδεμόνες είναι αποτελεσματικοί. Το λάθος έγκειται στο γεγονός ότι η πλειοψηφία των περιπτώσεων εφηβικής σκολίωσης δεν εξελίσσονται σε σημαντικό βαθμό ούτως ή άλλως.

Το θέμα είναι ακόμα πιο πολύπλοκο εφόσον ακόμα και συγκριτικές μελέτες που υποτίθεται ότι δείχνουν ωφέλεια από τη χρήση κηδεμόνων δεν αποδεικνύουν την ωφέλειά τους. Πως μπορεί να συμβαίνει αυτό; Ένα κλασικό παράδειγμα αποτελεί μια εργασία του 1995. Η συγκριτική αυτή εργασία έδειξε σημαντική εξέλιξη της σκολίωσης σε ποσοστό 36% των ασθενών που φορούσαν κηδεμόνα και σε ποσοστό 52% ασθενών που δεν φορούσαν κηδεμόνα. Ωστόσο πιο προσεκτική ανάλυση της κλινικής αυτής μελέτης έδειξε ότι οι ασθενείς που φόρεσαν κηδεμόνα είχαν θωρακικού τύπου σκολίωση σε ποσοστό 68%, ενώ οι ασθενείς που δεν φόρεσαν κηδεμόνα σε πολύ μεγαλύτερο ποσοστό (81%). Είναι γνωστό από πολλά χρόνια ότι η θωρακικού τύπου σκολίωση συνοδεύεται με αυξημένη πιθανότητα επιδείνωσης σε σχέση με άλλους τύπους σκολίωσης (θωρακο οσφυική ή οσφυική σκολίωση). Με άλλα λόγια η μικρότερη πιθανότητα επιδείνωσης των ασθενών που φορούσαν κηδεμόνα οφειλόταν στο γεγονός ότι οι ασθενείς αυτοί, λόγω του τύπου της σκολίωσής τους, είχαν ούτως ή άλλως μικρότερη πιθανότητα επιδείνωσης σε σχέση με την ομάδα σύγκρισης. Η παρατήρηση αυτή έγινε για πρώτη φορά από τον κορυφαίο ειδικό της σκολίωσης Βρετανό καθηγητή Robert Dickson ο οποίος σημειωτέον δεν χρησιμοποιεί κηδεμόνες κορμού στους ασθενείς του με σκολίωση !

Είναι λοιπόν πολύ ενδιαφέρον ότι η έρευνα της επίσημης ιατρικής βιβλιογραφίας, σε αντίθεση με τους ισχυρισμούς των εταιρειών που εμπορεύονται την θεραπεία με κηδεμόνες, αποκαλύπτει ότι δεν υπάρχει τεκμηριωμένη απόδειξη ότι οι κηδεμόνες κορμού μπορούν να οφελήσουν ένα άτομο με σκολίωση. Είναι επίσης σημαντικό εδώ να προσθέσουμε ότι η χρήση κηδεμόνων προκαλεί σημαντικούς περιορισμούς στις καθημερινές δραστηριότητες των παιδιών και των εφήβων ενώ έχει παρατηρηθεί ότι προκαλεί σημαντική ψυχολογική επιβάρυνση στους εφήβους για λόγους που είναι εύκολο να κατανοήσουμε. Δεν είναι επομένως περίεργο το γεγονός ότι επανειλημένες μελέτες έχουν δείξει ότι η συντριπτική πλειοψηφία των εφήβων φορούν τους κηδεμόνες τους από μικρό χρονικό διάστημα κάθε μέρα έως και καθόλου. Τα τελευταία χρόνια έχουν εμφανιστεί και άλλοι τύποι κηδεμόνων κορμού ωστόσο η χρήση τους δεν έχει γενικευτεί καθώς, όπως και με τους προηγούμενους τύπους κηδεμόνων δεν έχει αποδειχτεί η αποτελεσματικότητά τους στην διόρθωση ή τον περιορισμό της εξέλιξης της ιδιοπαθούς εφηβικής σκολίωσης.

Διαβάστε εδώ τα αποτελέσματα νέας (Μάρτιος 2011) μελέtης που δημοσιεύεται στο τελευταίο τεύχος του εξειδικευμένου περιοδικού "spine" όπου διαπιστώνεται η επιβάρυνση της αναπνευστικής λειτουργίας στους νέους που έχουν κάνει χρήση κηδεμόνων.

Επίσης διαβάστε εδώ για την μεγάλη μελέτη που βρίσκεται σε εξέλιξη αυτή τη στιγμή για την απόδειξη της αποτελεσματικότητας ή όχι των κηδεμόνωνστην αντιμετώπιση της σκολίωσης.

Στην μία ή την άλλη μορφή οι κηδεμόνες κορμού χρησιμοποιούνται για περισσότερο από έναν αιώνα αλλά στην σύχγρονη μορφή τους εμφανίστηκαν στην δεκαετία του 1950. Ο πρώτος κηδεμόνας που εμφανίστηκε τη δεκαετία αυτή ήταν ο κηδεμόνας Milwaukee (εικόνες 1,2 και 3).

Ο κηδεμόνας αυτός αρχικά σχεδιάστηκε και χρησιμοποιήθηκε για ασθενείς που είχαν χειρουργηθεί για διόρθωση σκολίωσης που οφειλόταν σε πολυομυελίτιδα. Ο κηδεμόνας Milwaukee εφαρμοζόταν κατά τα μετεγχειρητικά στάδια αλλά σταδιακά άρχισε να εφαρμόζεται με στόχο την μη χειρουργική διόρθωση της ιδιοπαθούς εφηβικής σκολίωσης στην θωρακική σπονδυλική στήλη όπου απαιτείτο χρήση για 23 ώρες την ημέρα για αρκετά χρόνια! Η χρήση του κηδεμόνα Milwaukee έχει ουσιαστικά εγκαταλειφθεί σήμερα καθώς συνοδεύεται από πλήθος προβλήματα όπως ψυχολογική επιβάρυνση, προβλήματα με την ανάπτυξη της γνάθου και των δοντιών και άλλα.

Τη δεκαετία του 1970 άρχισε να εφαρμόζεται ο κηδεμόνας Boston ο οποίος εφαρμόζεται σε περιπτώσεις θωρακο οσφυικής σκολίωσης. Έχει το πλεονέκτημα ότι μπορεί να φοριέται κάτω από τα ρούχα μειώνοντας τις επιπτώσεις στην αισθητική εμφάνιση των εφήβων (εικόνες 4,5 και 6).